बैशाख ७, काठमाडौं । प्रशान्त महासागरको विशाल नीलो पानीको बीचमा अवस्थित तुवालु संसारकै यस्तो देश हो, जसको कथा सुन्दा कुनै काल्पनिक फिल्मको जस्तो लाग्छ। क्षेत्रफलका आधारमा विश्वकै चौथो सानो यो देश आधुनिक सुख-सुविधा र कोलाहलबाट निकै टाढा छ। पूरै देशमा एउटा मात्र बैंक हुनु र एउटै पनि एटिएम मेसिन नहुनुले यसलाई आजको डिजिटल युगमा पनि ‘नगदको संसार’ का रूपमा जीवित राखेको छ। यहाँ पुग्ने जोकोही पर्यटकले खल्तीमा अस्ट्रेलियन डलरको बिटो बोकेर जानुपर्छ, किनकि त्यहाँ कार्ड वा अनलाइन पेमेन्टको कुनै गुञ्जायस छैन। सीमित जमिन र सानो जनसंख्या भएको यस देशमा व्यावसायिक होटलहरू जम्मा ३ वटा जति मात्र छन्, जसले यहाँको पर्यटनको सीमित तर मौलिक अवस्थालाई झल्काउँछ। तुवालुको सामाजिक जीवन र सुरक्षाको पाटो अझ बढी रोचक छ। संसारभर अपराध र जेलका सुविधाहरूको चर्चा भइरहँदा तुवालुमा भने एउटा सानो जेल छ, जहाँ कहिलेकाहीँ त जम्मा ३ जना मात्र कैदी हुने गर्छन्। अपराधको दर शून्य जस्तै हुनु र मानिसहरू बीचको गहिरो चिनजानले गर्दा यहाँ प्रहरी र प्रशासनको खासै दबाब देखिँदैन। फुर्सदको समयमा यहाँका स्थानीय बासिन्दाहरू तास खेल्ने वा सामुदायिक खेलहरूमा समय खर्चिन रुचाउँछन्। मनोरञ्जनका अन्य आधुनिक साधन नहुँदा सामूहिक भेटघाट र ‘जुवा’ जस्तो देखिने खेलहरू नै उनीहरूको समय कटाउने मुख्य माध्यम बनेका छन्। त्यस्तै, यहाँको विमानस्थलको प्रयोग पनि विश्वकै लागि अनौठो उदाहरण हो। हप्तामा मुस्किलले दुई-तीन पटक मात्र जहाज आउने हुनाले बाँकी समय विमानस्थलको रनवे स्थानीयका लागि मुख्य खेलमैदान बन्छ। बेलुकापख त्यहाँ सयौँको संख्यामा मानिसहरू फुटबल खेलिरहेका वा गफिइरहेका भेटिन्छन्, जुन दृश्य संसारको अन्य कुनै पनि कुनामा देख्न पाइँदैन। तर, यी सबै रोचक र शान्त पक्षका बीच एउटा तीतो यथार्थ पनि लुकेको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो समुद्री सतहले गर्दा यो सुन्दर देश बिस्तारै समुद्रमा विलीन हुने खतरामा छ। आफ्नो अस्तित्व जोगाउन यो देशले अहिले आफूलाई ‘डिजिटल राष्ट्र’ बनाउने तयारी गरिरहेको छ, ताकि भौगोलिक रूपमा हराए पनि इन्टरनेटको दुनियाँमा तुवालु सधैँ बाँचिरहोस्।
बैशाख ७, काठमाडौं । प्रशान्त महासागरको विशाल नीलो पानीको बीचमा अवस्थित तुवालु संसारकै यस्तो देश हो, जसको कथा सुन्दा कुनै काल्पनिक फिल्मको जस्तो लाग्छ। क्षेत्रफलका आधारमा विश्वकै चौथो सानो यो देश आधुनिक सुख-सुविधा र कोलाहलबाट निकै टाढा छ। पूरै देशमा एउटा मात्र बैंक हुनु र एउटै पनि एटिएम मेसिन नहुनुले यसलाई आजको डिजिटल युगमा पनि ‘नगदको संसार’ का रूपमा जीवित राखेको छ। यहाँ पुग्ने जोकोही पर्यटकले खल्तीमा अस्ट्रेलियन डलरको बिटो बोकेर जानुपर्छ, किनकि त्यहाँ कार्ड वा अनलाइन पेमेन्टको कुनै गुञ्जायस छैन। सीमित जमिन र सानो जनसंख्या भएको यस देशमा व्यावसायिक होटलहरू जम्मा ३ वटा जति मात्र छन्, जसले यहाँको पर्यटनको सीमित तर मौलिक अवस्थालाई झल्काउँछ।
तुवालुको सामाजिक जीवन र सुरक्षाको पाटो अझ बढी रोचक छ। संसारभर अपराध र जेलका सुविधाहरूको चर्चा भइरहँदा तुवालुमा भने एउटा सानो जेल छ, जहाँ कहिलेकाहीँ त जम्मा ३ जना मात्र कैदी हुने गर्छन्। अपराधको दर शून्य जस्तै हुनु र मानिसहरू बीचको गहिरो चिनजानले गर्दा यहाँ प्रहरी र प्रशासनको खासै दबाब देखिँदैन। फुर्सदको समयमा यहाँका स्थानीय बासिन्दाहरू तास खेल्ने वा सामुदायिक खेलहरूमा समय खर्चिन रुचाउँछन्। मनोरञ्जनका अन्य आधुनिक साधन नहुँदा सामूहिक भेटघाट र ‘जुवा’ जस्तो देखिने खेलहरू नै उनीहरूको समय कटाउने मुख्य माध्यम बनेका छन्।
त्यस्तै, यहाँको विमानस्थलको प्रयोग पनि विश्वकै लागि अनौठो उदाहरण हो। हप्तामा मुस्किलले दुई-तीन पटक मात्र जहाज आउने हुनाले बाँकी समय विमानस्थलको रनवे स्थानीयका लागि मुख्य खेलमैदान बन्छ। बेलुकापख त्यहाँ सयौँको संख्यामा मानिसहरू फुटबल खेलिरहेका वा गफिइरहेका भेटिन्छन्, जुन दृश्य संसारको अन्य कुनै पनि कुनामा देख्न पाइँदैन। तर, यी सबै रोचक र शान्त पक्षका बीच एउटा तीतो यथार्थ पनि लुकेको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो समुद्री सतहले गर्दा यो सुन्दर देश बिस्तारै समुद्रमा विलीन हुने खतरामा छ। आफ्नो अस्तित्व जोगाउन यो देशले अहिले आफूलाई ‘डिजिटल राष्ट्र’ बनाउने तयारी गरिरहेको छ, ताकि भौगोलिक रूपमा हराए पनि इन्टरनेटको दुनियाँमा तुवालु सधैँ बाँचिरहोस्।